Kinh doanh tạp hóa không chỉ đơn thuần là bày bán hàng hóa. Để hoạt động hợp pháp và bền vững, mỗi chủ cửa hàng phải nắm vững quy định an toàn thực phẩm cho tạp hóa. Đây là hệ thống các yêu cầu pháp lý nhằm đảm bảo mọi thực phẩm lưu thông qua cửa hàng đều an toàn, rõ nguồn gốc và không gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng. Việc tuân thủ không chỉ giúp tránh bị xử phạt hành chính mà còn xây dựng lòng tin với khách hàng, nâng cao uy tín kinh doanh. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết từng khía cạnh của quy định, giúp bạn vận hành cửa hàng tạp hóa đúng chuẩn pháp luật.
Tổng quan về quy định an toàn thực phẩm cho tạp hóa
Quy định an toàn thực phẩm cho tạp hóa là tập hợp các văn bản pháp luật do Nhà nước ban hành, chủ yếu dựa trên Luật An toàn thực phẩm 2010, Nghị định 15/2018/NĐ-CP và các thông tư hướng dẫn liên quan. Các quy định này áp dụng cho tất cả cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, bao gồm cả cửa hàng tạp hóa bán lẻ. Mục tiêu chính là kiểm soát chất lượng từ khâu nhập hàng, bảo quản, trưng bày đến khi bán cho khách. Chủ tạp hóa phải hiểu rõ trách nhiệm của mình trong chuỗi cung ứng thực phẩm.
Đối tượng chịu sự điều chỉnh
Bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào kinh doanh mặt hàng thực phẩm dưới hình thức cửa hàng tạp hóa, cửa hàng tiện lợi, siêu thị mini đều thuộc đối tượng phải tuân thủ. Không phân biệt quy mô lớn hay nhỏ, mọi cơ sở bán lẻ thực phẩm đều có nghĩa vụ như nhau.
Điều kiện cần đáp ứng về cơ sở vật chất
Để đạt chuẩn quy định an toàn thực phẩm cho tạp hóa, cửa hàng phải đảm bảo các yêu cầu tối thiểu về địa điểm, thiết bị và môi trường.
Vị trí và kết cấu cửa hàng
Cửa hàng không được nằm gần nguồn ô nhiễm như bãi rác, cống rãnh, khu chăn nuôi, nhà vệ sinh công cộng. Khoảng cách tối thiểu theo quy định thường là trên 10 mét.
Khu vực bán hàng phải thoáng mát, sạch sẽ, có nền lát gạch hoặc bê tông dễ vệ sinh. Tường và trần nhà không bị ẩm mốc, thấm dột.
Phải có khu vực riêng để bảo quản thực phẩm, tránh lẫn lộn với hóa chất tẩy rửa hay hàng hóa khác không phải thực phẩm.
Thiết bị bảo quản thực phẩm
Tủ lạnh, tủ mát, tủ đông: Bắt buộc đối với các mặt hàng cần bảo quản lạnh như sữa, trứng, thực phẩm đông lạnh. Nhiệt độ phải được kiểm soát thường xuyên (tủ lạnh 0-4°C, tủ đông dưới -18°C).
Kệ trưng bày: Phải làm bằng vật liệu không gỉ, dễ lau chùi. Không dùng kệ gỗ mục, kệ sắt bị rỉ sét vì dễ gây nhiễm bẩn cho bao bì thực phẩm.
Thùng chứa rác: Phải có nắp đậy, đặt xa khu vực bày bán thực phẩm, được thu gom hàng ngày.
Yêu cầu về vệ sinh cá nhân người bán
Chủ cửa hàng và nhân viên phải được tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm và có giấy xác nhận theo quy định.
Người trực tiếp tiếp xúc với thực phẩm phải mặc trang phục sạch, đeo găng tay khi chế biến (nếu có), không được mang trang sức, không để móng tay dài.
Không được làm việc khi đang mắc bệnh truyền nhiễm đường tiêu hóa, da liễu.
Quy định về nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa
Quy định an toàn thực phẩm cho tạp hóa yêu cầu mọi thực phẩm bày bán phải có nguồn gốc rõ ràng. Đây là điểm mấu chốt để truy xuất khi xảy ra sự cố.
Hóa đơn, chứng từ
Mỗi lô hàng thực phẩm nhập vào phải có hóa đơn bán hàng hoặc phiếu xuất kho từ nhà cung cấp. Hóa đơn này là căn cứ để truy xuất nguồn gốc.
Đối với thực phẩm đóng gói sẵn, trên bao bì phải có nhãn mác đầy đủ: tên sản phẩm, tên nhà sản xuất, địa chỉ, ngày sản xuất, hạn sử dụng, thành phần, hướng dẫn bảo quản.
Đối với thực phẩm không bao gói (gạo, hạt, trái cây), phải có bảng niêm yết thông tin nguồn gốc tại khu vực bán.
Kiểm tra hạn sử dụng và chất lượng
Chủ tạp hóa phải thường xuyên rà soát hàng tồn, loại bỏ ngay những sản phẩm quá hạn, hư hỏng, phồng rộp, biến dạng.
Không được bán thực phẩm đã hết hạn sử dụng dù còn mới hay giảm giá. Việc này bị xử phạt rất nặng theo Nghị định 115/2018/NĐ-CP.
Phải lưu mẫu hàng hóa (nếu có yêu cầu) hoặc ghi chép nhật ký nhập hàng để phục vụ kiểm tra.
Quy trình bảo quản và trưng bày thực phẩm tại tạp hóa
Bảo quản không đúng cách là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến mất an toàn thực phẩm. Các quy định cụ thể bao gồm:
Phân loại thực phẩm khi trưng bày
Thực phẩm sống và thực phẩm chín phải để riêng biệt, tránh lây nhiễm chéo.
Thực phẩm tươi sống (thịt, cá) phải bảo quản trong ngăn riêng, có khay hứng nước dưới đáy.
Rau củ quả nên để nơi thoáng mát, không bị dập nát, không trộn lẫn với hóa chất tẩy rửa.
Kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm
Lắp nhiệt kế tại tủ lạnh, tủ đông và ghi chép nhiệt độ ít nhất 2 lần/ngày. Duy trì nhiệt độ ổn định.
Khu vực bảo quản đồ khô (gạo, mì, gia vị) phải khô ráo, thoáng, tránh ánh nắng trực tiếp, độ ẩm dưới 70%.
Không xếp thực phẩm trực tiếp dưới nền nhà, phải kê trên pallet hoặc kệ cách mặt đất ít nhất 10 cm.
Xử lý vi phạm và mức phạt liên quan đến quy định an toàn thực phẩm
Chủ tạp hóa vi phạm quy định an toàn thực phẩm cho tạp hóa sẽ bị xử phạt hành chính theo Nghị định 115/2018/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 124/2021/NĐ-CP. Mức phạt tùy theo mức độ vi phạm:
Hành vi vi phạm
Mức phạt tiền (cá nhân)
Mức phạt tiền (tổ chức)
Không có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện ATTP
10 – 20 triệu đồng
20 – 40 triệu đồng
Kinh doanh thực phẩm quá hạn sử dụng
05 – 15 triệu đồng
10 – 30 triệu đồng
Không thực hiện truy xuất nguồn gốc
03 – 05 triệu đồng
06 – 10 triệu đồng
Vi phạm về điều kiện bảo quản (nhiệt độ, vệ sinh)
02 – 05 triệu đồng
04 – 10 triệu đồng
Ngoài phạt tiền, còn có thể bị đình chỉ hoạt động, thu hồi sản phẩm, tịch thu tang vật. Trường hợp gây ngộ độc thực phẩm nghiêm trọng có thể bị xử lý hình sự theo Điều 317 Bộ luật Hình sự.
Hướng dẫn thủ tục xin giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm
Hầu hết các cửa hàng tạp hóa kinh doanh thực phẩm đóng gói sẵn đều thuộc đối tượng phải có Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm (trừ một số trường hợp được miễn theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP). Quy trình thực hiện:
Chuẩn bị hồ sơ: Đơn đề nghị cấp Giấy chứng nhận; Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh; Bản thuyết minh về cơ sở vật chất, trang thiết bị; Giấy xác nhận tập huấn kiến thức ATTP của chủ cơ sở và người trực tiếp; Kết quả xét nghiệm nước dùng trong chế biến (nếu có).
Nộp hồ sơ: Tại Ban Quản lý An toàn thực phẩm cấp tỉnh/thành phố hoặc Phòng Y tế quận/huyện nơi cửa hàng đặt trụ sở.
Thẩm định thực tế: Trong vòng 15 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ, cơ quan chức năng sẽ đến kiểm tra thực tế cửa hàng.
Cấp giấy chứng nhận: Nếu đạt yêu cầu, Giấy chứng nhận có thời hạn 3 năm.
Chi phí lệ phí thẩm định dao động từ 500.000 – 1.000.000 đồng tùy địa phương.
Những sai lầm thường gặp khi thực hiện quy định an toàn thực phẩm cho tạp hóa
Chủ quan, không lưu trữ hóa đơn: Nhiều chủ cửa hàng chỉ nhập hàng qua quen, không lấy hóa đơn đỏ, dẫn đến không có cơ sở truy xuất khi cần.
Để thực phẩm chung với hóa chất: Bán xà phòng, nước rửa chén ngay cạnh gói bánh kẹo, nguy cơ nhiễm hóa chất rất cao.
Không kiểm tra nhiệt độ tủ lạnh định kỳ: Máy lạnh hỏng mà không biết, thực phẩm hư hỏng âm thầm.
Bán hàng quá hạn để giảm lỗ: Hành vi này vừa vi phạm pháp luật vừa gây nguy hiểm cho người tiêu dùng.
Không cập nhật quy định mới: Chính sách thay đổi liên tục, chủ cửa hàng cần theo dõi văn bản pháp luật mới nhất.
Lưu ý quan trọng khi kinh doanh tạp hóa thực phẩm
Luôn giữ vệ sinh cửa hàng hàng ngày, đặc biệt là khu vực trưng bày thực phẩm.
Đăng ký tự công bố sản phẩm đối với thực phẩm nhập khẩu hoặc tự chế biến (nếu có).
Thực hiện ký hợp đồng trách nhiệm với nhà cung cấp có uy tín, có đầy đủ giấy tờ pháp lý.
Dành một góc bán hàng riêng cho thực phẩm chức năng, thực phẩm bảo vệ sức khỏe (nếu có) vì nhóm này có yêu cầu khắt khe hơn.
Khi tiếp nhận hàng, phải kiểm tra kỹ bao bì, hạn sử dụng, điều kiện vận chuyển.
Câu hỏi thường gặp về quy định an toàn thực phẩm cho tạp hóa
Cửa hàng tạp hóa nhỏ có cần xin giấy chứng nhận ATTP không?
Có. Tất cả cơ sở kinh doanh thực phẩm (trừ hàng rong, kinh doanh thực phẩm bao gói sẵn không yêu cầu điều kiện bảo quản đặc biệt theo quy định miễn trừ) đều phải có Giấy chứng nhận. Tốt nhất bạn nên tham khảo cơ quan y tế địa phương để biết trường hợp cụ thể của mình.
Mức phạt khi không có giấy chứng nhận ATTP là bao nhiêu?
Phạt từ 10 đến 20 triệu đồng đối với cá nhân, 20 đến 40 triệu đồng đối với tổ chức, đồng thời buộc phải nộp đơn xin cấp giấy trong thời hạn ấn định.
Tôi có thể bán thực phẩm tự đóng gói (ví dụ gạo, hạt khô) không?
Có thể, nhưng phải đảm bảo bao bì có nhãn mác theo quy định, có thông tin nguồn gốc, ngày đóng gói, hạn sử dụng. Bạn cũng cần tự công bố sản phẩm nếu sản xuất tại chỗ.
Nếu khách hàng bị ngộ độc sau khi mua hàng tại tạp hóa, chủ cửa hàng phải làm gì?
Phải ngay lập tức lưu giữ mẫu thực phẩm nghi ngờ, thông báo cho cơ quan y tế địa phương, hợp tác điều tra. Nếu lỗi do mình, phải chịu trách nhiệm bồi thường và bị xử phạt theo quy định.
Có cần dán bảng nội quy an toàn thực phẩm trong cửa hàng không?
Không bắt buộc nhưng khuyến khích. Tuy nhiên, phải có bảng niêm yết giá và nguồn gốc hàng hóa theo quy định của pháp luật về giá.
Kết luận
Việc nắm vững và thực thi đầy đủ quy định an toàn thực phẩm cho tạp hóa không chỉ giúp chủ cửa hàng tránh bị phạt, đình chỉ hoạt động mà còn là trách nhiệm đối với sức khỏe cộng đồng. Đầu tư vào cơ sở vật chất, quy trình bảo quản, tập huấn nhân viên và lưu trữ hồ sơ đúng cách sẽ tạo nên lợi thế cạnh tranh bền vững. Hãy coi đây là kim chỉ nam để kinh doanh lâu dài, uy tín, góp phần xây dựng môi trường thực phẩm an toàn cho mọi người.
